Hoe kies je als beginner nou de juiste isolatie voor jouw avonturen? Dit is altijd een lastig onderwerp, met veel verschillende meningen. Toch ga ik proberen om jou duidelijk te maken wat de verschillen zijn, zodat je zelf een weloverwogen en goede keuze kunt maken die past bij jouw situatie. We splitsen dit onderwerp daarom even op.

Laten we beginnen met de volgende vraag:

Wat doet isolatie eigenlijk?

Goede isolatie moet voldoende warmte vasthouden. De meeste (beginnende) kampeerders denken dat isolatie gemaakt is om een persoon te verwarmen. Niets is minder waar. Isolatie gaat jou niet verwarmen als je koud en hongerig jouw nestje in kruipt voor de nacht. Je blijft dan koud en ligt waarschijnlijk de hele nacht ellendig wakker.

Isolatie is een hulpmiddel om jou warm te houden. De grootste winst behaal je door zelf al goed warm te zijn voordat je bijvoorbeeld je slaapzak in kruipt. Dit kun je doen door goed (warm) te eten en drinken. Neem bijvoorbeeld nog even de tijd om een kop thee of chocomelk op te slobberen voordat je jouw snurkzak induikt.

Mocht je na het warme eten en drinken nog steeds te koud zijn, doe dan eens 10 tot 20 push-ups of een flink aantal squats. Dit is geen grapje: je moet het bloed even flink laten stromen. De isolatie van je slaapzak, quilt (en eventueel underquilt bij hangmatkamperen) doet hierna de rest, tot op zekere hoogte.

In hoeverre de gekozen isolatie jouw warmte kan vasthouden, is afhankelijk van een aantal verschillende factoren. Deze splits ik op in de volgende onderwerpen:
(slaapzak)modellen, soorten vulling, klimaat en gebruik.

De uiteindelijke keuze wordt vooral bepaald door de seizoenen en het klimaat waarin je gaat kamperen.

Slaapzakmodellen

Er zijn globaal twee soorten slaapzakken: het dekenmodel en het mummiemodel. Daarnaast zie je tegenwoordig veel mensen die kiezen voor een quilt. Welke optie het beste is, wordt voornamelijk bepaald door persoonlijke voorkeur en de omstandigheden waarin je kampeert.

Dekenmodel

Het dekenmodel is vaak breed, rechthoekig en open aan de bovenkant. Naar mijn idee gebruik je deze vorm vooral op de camping: strak naast het badhuis met warm water, in een luxe familietent met een twintig centimeter dik luchtbed, midden in de zomer.

Is dit geschikt voor jou als lezer van deze blog?

Nee, niet echt.

Een dekenmodel slaapzak is voor ons als outdoorliefhebbers, backpackers en avonturiers niet echt geschikt. Ze zijn vaak groot en zwaar. Daarnaast kan je lichaamswarmte onder frissere omstandigheden gemakkelijk uit de slaapzak ontsnappen door de grote opening aan het hoofdeinde en de loze ruimte om je heen. Hierdoor koel je sneller af en slaap je minder goed.

Mummiemodel

Een mummieslaapzak is aan de onderkant smaller dan aan de bovenkant en daardoor beter geschikt voor koudere omstandigheden. Deze modellen zijn voorzien van een capuchon die je met extra sluitingen goed kunt aantrekken.

Door deze capuchon en de taps toelopende vorm heeft een mummiemodel minder bewegingsruimte. Het grote voordeel is echter dat je lichaamswarmte langer en efficiënter wordt vastgehouden. Dit type slaapzak is vaak lichter dan een dekenmodel en ook nog eens compacter op te rollen. Dat klinkt al een stuk aannemelijker voor de avonturen die jij gaat beleven, toch?

Quilt

Een quilt (ook wel topquilt genoemd) is weer iets heel anders. Deze vorm van isolatie biedt extra voordelen voor mensen die grammen willen besparen, maar toch comfort zoeken. Quilts zijn in feite “halve slaapzakken” en zijn niet alleen populair bij hangmatkampeerders, maar ook bij grondslapers.

Een quilt is vaak voorzien van een gesloten footbox waarin je voeten en onderbenen zitten. De rest van het isolerende materiaal trek je als een deken over je heen. Er zit geen materiaal aan de achterzijde van het lichaam, wat een quilt lekker licht maakt. Quilts zijn meestal niet voorzien van een rits en ook niet van een capuchon.

Hierdoor zijn ze ideaal voor hangmatkamperen. Liggend in een hangmat (of op een slaapmat) druk je namelijk de isolerende functie van een gewone slaapzak aan de achterzijde plat. Dat deel heeft dan nauwelijks nog functie. Daarbovenop is het ook nog eens een heel gedoe om in een gewone slaapzak te kruipen terwijl je in een hangmat ligt. Diagonaal liggen en ondertussen ook de rits dicht proberen te krijgen is vaak frustrerend. In een mummieslaapzak voel je je in een hangmat al snel als een opgesloten rups.

Quilts zijn hiervoor een perfecte uitvinding. Je hebt warme voeten door de gesloten footbox en verder trek je de “deken” comfortabel over je heen, terwijl je optimale bewegingsvrijheid behoudt.

Je kunt een quilt ook rechtstreeks op een slaapmat gebruiken als je liever op de grond slaapt. De meeste quilts zijn voorzien van bevestigingspunten met elastiek of bandjes om ze vast te zetten aan of om de slaapmat. Dit voorkomt verschuiven en zorgt ervoor dat de quilt goed aansluit. De isolatie van onderaf moet dan uit de slaapmat zelf komen. Kijk daarom altijd goed naar de R-waarde van een slaapmat en bepaal of deze geschikt is voor het seizoen waarin je op avontuur gaat.

Soorten isolatie vulling

Maar welke vulling is dan het beste? Deze vraag kent ongeveer net zoveel antwoorden als er stippen op de vacht van een sneeuwluipaard zitten. Er is simpelweg geen “allerbeste” keuze. Smaken verschillen enorm en beide soorten vulling hebben hun eigen voor- en nadelen.

We hebben grofweg twee soorten vulling: dons en synthetisch.

Dons isolatie

Dons is lichter, heeft een hogere isolatiewaarde per vulgewicht en een kleinere pakmaat dan synthetische vulling. Dankzij het uitstekende ademende en isolerende vermogen is dons prettig bij zowel hoge als lage nachttemperaturen. Bij warmere nachten zweet je minder snel dan bij synthetische isolatie.

Maar bij dagenlange regen is het risico op een vochtige slaapzak of quilt altijd aanwezig. Wordt dons vochtig of nat, dan wordt het klam en verliest het een groot deel van zijn isolerende vermogen. Platgedrukt dons heeft bovendien vrijwel geen isolatiewaarde meer. Het goed laten drogen van dons in het veld is ook niet eenvoudig. Eenmaal nat kan dit dus een flinke uitdaging worden.

Gelukkig zijn er tegenwoordig veel technische materialen op de markt met waterafstotende eigenschappen. Zo bestaan er slaapzakken met een buitentijk van bijvoorbeeld Gore-Tex of vergelijkbare materialen. Wat onderhoud betreft kun je dons zelf wassen, maar dit is een delicaat klusje. Mijn advies: lees je hier goed in of laat het reinigen bij een gespecialiseerde outdoorwinkel om de kwaliteit en isolatiewaarde te behouden.

Dons is daarnaast aanzienlijk duurder. Vaak betaal je minimaal twee tot drie keer zoveel als voor een synthetische vulling met een vergelijkbare isolatiewaarde.

Synthetische isolatie

Synthetische vulling neemt minder vocht op en blijft ook onder vochtige omstandigheden goed isoleren. Het nadeel is dat het bij gelijke isolatiewaarde zwaarder is en een grotere pakmaat heeft. Synthetische vulling kan tot wel 30% zwaarder zijn en laat zich minder goed samenpersen.

Een groot voordeel is wel dat dit materiaal makkelijker zelf te wassen en te drogen is. Ook in het veld droogt nat synthetisch isolatiemateriaal een stuk sneller dan dons.

Slaapzakken en (under)quilts bestaan uit een binnen- en buitentijk, met daartussen een vulling van dons of polyester. Voor de tijk kun je kiezen uit katoen of synthetische materialen zoals ripstop nylon. Katoen voelt prettig aan en heeft goede lucht- en vochtregulerende eigenschappen, maar is minder geschikt voor vochtige omstandigheden. Nat katoen onttrekt namelijk lichaamswarmte.

Bij synthetische slaapzakken kan de binnentijk verschillen van de buitentijk. De binnentijk moet comfortabel aanvoelen, terwijl de buitentijk vooral slijtvast, winddicht en waterafstotend moet zijn. Bij slaapzakken voor extreme omstandigheden mag je daarnaast eisen stellen aan ademend vermogen.

Klimaat en gebruik

Voordat je een definitieve keuze maakt, is er nog één belangrijk punt: kijk goed naar de comforttemperatuur en de extreme temperatuur. Deze waarden verschillen enorm en dat komt door de betekenis ervan.

De comforttemperatuur geeft aan bij welke temperatuur je een comfortabele nacht kunt verwachten. Bijvoorbeeld: een comforttemperatuur van +7 °C betekent dat je onder deze temperatuur minder comfortabel slaapt. Dit verschilt uiteraard per persoon en geslacht.

De extreme temperatuur, bijvoorbeeld -10 °C, betekent niets meer dan dat je de nacht waarschijnlijk overleeft. Slapen zal je echter nauwelijks doen. Je bevriest niet, maar het kost veel moeite om je kerntemperatuur te behouden.

Conclusie

Kijk dus naar een isolatie laag met een goede comfortwaarde voor de doeleinden waarvoor je het gaat gebruiken! Ben je een koukleum of juist iemand die het snel warm heeft? Neem dit absoluut mee in je keuze. De temperatuurwaarden van slaapzakken zijn getest gemiddelden en geen garanties. Zelf ben ik voor het hangmatkamperen erg te spreken over het poolse merk Cumulus. Zij hebben beide een mooie lijn aan technische slaapzakken, quilts en underquilts

Tip

Wil je je slaapzak, topquilt of underquilt bij extreme kou extra isolatie geven? Voeg dan eens een lakenzak of fleecekleed toe. In nog koudere omstandigheden helpt het ook om een muts, fleece handschoenen en thermisch ondergoed te dragen.

Zorg daarnaast dat je goed en warm eet voor het slapengaan en dat je blaas leeg is. Het kost namelijk veel energie en warmte om vloeistoffen op lichaamstemperatuur te houden.